महमा भविष्य खोज्दै लालमणी भुसाल : १० घारबाट सुरू गरे मौरीपालन व्यवसायी 

भालुवाङ ११ चैत । दाङको राप्ती गाउँपालिका–२ लालमटियाका ५९ वर्षीय लालमणी भुसालले पत्रकारिता पेशासँगै मौरीपालन व्यवसाय सुरु गरेर स्वदेशमै रोजगारी र आम्दानीको सम्भावना थालेका छन् । लामो समयदेखि सञ्चार क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आउनुभएका भुसालले अहिले उत्पादनमूलक कृषि व्यवसायमा समेत हात हाल्दै उदाहरणीय कार्य गरेका हुन्।

राप्ती गाउँपालिकाको ५० प्रतिशत अनुदान सहयोगमा कुल ७२ हजार रुपैयाँ लगानी गर्दै उनले मौरीपालन व्यवसाय सुरु गरेका हुन् । स्थानीय तहको प्रोत्साहन र आफ्नै इच्छाशक्तिको संयोजनले उहाँलाई नयाँ यात्रातर्फ डो¥याएको छ। गाउँपालिकाले गत मंसिर २ गते मौरीपालनका लागि सूचना प्रकाशित गरेपछि वडा अध्यक्षसँग सल्लाह गरेर आफूले यो व्यवसाय रोजेको भुसालले जानकारी दिए। पत्रकारितामा व्यस्त दिनचर्याबीच पनि खाली समयमा सहज रूपमा सञ्चालन गर्न सकिने भएकाले मौरीपालन रोजेको उनको भनाइ छ। “पत्रकारिता पेशाले मलाई समाजसँग जोडेर राखेको छ, तर आर्थिक रूपमा थप सशक्त बन्न उत्पादनमूलक काम आवश्यक देखेँ,” उनले भने, “त्यसैले मौरीपालन सुरु गर्ने निर्णय गरेँ।”

उनले एपिस मेलिफेरा जातका १० घार मौरीबाट व्यवसाय सुरु गरेका छन्। यो जातको मौरी उच्च उत्पादन क्षमता र व्यवस्थापनमा सहज हुने भएकाले व्यावसायिक रूपमा उपयुक्त मानिन्छ। प्रारम्भिक चरणमै कम लगानीमा राम्रो आम्दानी लिन सकिने सम्भावना देखेर आफू यसतर्फ आकर्षित भएको उनले बताए। मौरीपालन व्यवसायलाई सफल बनाउन परिवारको साथ अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुने भुसालको अनुभव छ। उनले आफ्नो परिवारबाट राम्रो सहयोग पाएको बताउँदै विशेष गरी छोरी–ज्वाइँको साथले आफूलाई थप हौसला मिलेको उल्लेख गरे। “परिवारको साथ बिना कुनै पनि काम सफल बनाउन गाह्रो हुन्छ,” उनले भने, “मेरो परिवारले मलाई हरेक कदममा साथ दिएको छ, जसले गर्दा काम गर्न सहज भएको छ।” मौरीपालन व्यवसायमा धेरै मेहनत आवश्यक नपर्ने तर नियमित ध्यान भने दिनुपर्ने उनको भनाइ छ। मौरीको स्वास्थ्य, घारको व्यवस्थापन र वातावरणीय अवस्थाको ख्याल राख्न सके राम्रो उत्पादन लिन सकिने उनले अनुभव साटे। “थोरै समय व्यवस्थापन गर्न सकियो भने यो व्यवसाय निकै प्रभावकारी हुन्छ,” उनले भने। भुसालका अनुसार मौरीपालनले केवल आर्थिक आम्दानी मात्र होइन, वातावरणीय सन्तुलनमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँछ। मौरीले परागसेचन (pollination) मार्फत कृषि उत्पादन वृद्धि गर्न सहयोग गर्छन्, जसले गर्दा समग्र कृषि प्रणालीलाई फाइदा पुग्छ। यसकारण मौरीपालनलाई बहुआयामिक लाभ दिने व्यवसायको रूपमा लिन सकिन्छ।

विदेश जाने सोच बनाइरहेका युवाहरुलाई लक्षित गर्दै भुसालले स्वदेशमै केही गर्ने साहस गर्नुपर्नेमा जोड दिए। “खाडी मुलुकमा गएर पसिना बगाउनु भन्दा आफ्नै भूमिमा पसिना बगाएर आत्मनिर्भर बन्न सकिन्छ,” उनले स्पष्ट रूपमा भने। उनका अनुसार नेपालमै थुप्रै सम्भावनाहरू छन्, तर त्यसलाई चिन्ने र प्रयोग गर्ने इच्छाशक्ति आवश्यक हुन्छ। राप्ती गाउँपालिकाले पनि स्थानीय स्तरमै कृषि उद्यमलाई प्रवद्र्धन गर्ने नीति लिएको छ। मौरीपालन व्यवसायमार्फत कृषकहरूलाई महमा आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्यसहित कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ। स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि मह अत्यन्त उपयोगी हुने भएकाले यसको उत्पादन बढाउन स्थानीय तहले विशेष प्राथमिकता दिएको छ। राप्ती गाउँपालिका कृषि विकास शाखा प्रमुख बरसाती गडरियाका अनुसार मौरीपालन व्यवसाय प्रवद्र्धनका लागि सूचना जारी भएपछि फारम भरेका ५ जना किसानलाई ५० प्रतिशत अनुदानमा मौरीका घार उपलब्ध गराइएको छ। “हामीले कृषकलाई आत्मनिर्भर बनाउन विभिन्न कार्यक्रम ल्याइरहेका छौँ,” उनले भने, “मौरीपालन पनि त्यसैमध्ये एक महत्वपूर्ण कार्यक्रम हो।”

स्थानीय तहको यस्तो पहलले कृषिमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्ने विश्वास गरिएको छ। विशेष गरी साना लगानीमा सुरु गर्न सकिने र छिट्टै प्रतिफल दिन सक्ने व्यवसाय भएकाले मौरीपालनप्रति कृषकहरूको आकर्षण बढ्दै गएको छ। लालमटिया स्थित रेडियो राप्ती तथा राप्ती टेलिभिजनमार्फत पत्रकारिता यात्रा सुरु गरेका भुसाल विगत चार वर्षदेखि निरन्तर यस क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आएका छन्। स्थानीय मुद्दा, विकास, सामाजिक सरोकारका विषयहरूलाई उजागर गर्दै उनले समाजमा सूचना प्रवाहको महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। सञ्चार क्षेत्रमा अनुभव हासिल गर्दै आएका भुसालले अहिले कृषिमा पनि सम्भावना खोज्दै उदाहरणीय कार्य गरेका छन्। उनको यो प्रयासले “काम सानो ठूलो हुँदैन, मेहनत गर्न तयार हुनुपर्छ” भन्ने सन्देश दिएको छ। पत्रकारितासँगै मौरीपालन जस्तो उत्पादनमूलक व्यवसाय अपनाएर उनले समाजमा सकारात्मक सोच विकास गर्न योगदान पु¥याएका छन्। भुसालको यो कदमले विशेष गरी युवाहरूलाई प्रेरणा दिने अपेक्षा गरिएको छ। अहिले धेरै युवा रोजगारीको खोजीमा विदेश जाने क्रम बढ्दो छ। तर स्वदेशमै पनि उचित योजना, लगनशीलता र परिश्रमका साथ काम गरे राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण भुसालले प्रस्तुत गरेका छन्।

मौरीपालन व्यवसायको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको यसको बजार सम्भावना पनि हो। नेपालमा महको माग निरन्तर बढ्दो अवस्थामा छ। स्वास्थ्यप्रति सचेतना बढ्दै जाँदा प्राकृतिक र शुद्ध महको प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ। यसले मौरीपालन व्यवसायलाई दीर्घकालीन रूपमा लाभदायक बनाउने देखिन्छ। भुसालले भविष्यमा आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्ने योजना समेत बनाइरहेका छन्। प्रारम्भिक चरण सफल भएमा थप घार थप्ने र उत्पादन वृद्धि गर्ने उनको लक्ष्य छ। “सुरु राम्रो भयो भने विस्तार गर्न सजिलो हुन्छ,” उनले भने, “म भविष्यमा यसलाई अझै ठूलो बनाउने सोचमा छु।” स्थानीय स्तरमै उत्पादन बढाएर बजारमा पु¥याउने र ब्रान्डिङ गर्ने सोच पनि उनले राखेका छन्। यसले स्थानीय उत्पादनलाई राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने अवसर प्रदान गर्न सक्छ। साथै, अन्य कृषकलाई पनि यसतर्फ आकर्षित गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

मौरीपालनसँगै जोडिएका अन्य व्यवसायहरू, जस्तै– मह प्रशोधन, प्याकेजिङ, बिक्री वितरण आदि क्षेत्रमा पनि सम्भावना रहेको देखिन्छ। यसले रोजगारी सिर्जना गर्न र स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउन योगदान पु¥याउन सक्छ। लालमणी भुसालको प्रयास केवल व्यक्तिगत सफलताको कथा मात्र होइन, स्वदेशमै सम्भावना खोज्न सकिन्छ भन्ने सशक्त उदाहरण पनि हो। पत्रकारिता जस्तो बौद्धिक पेशासँगै मौरीपालन जस्तो उत्पादनमूलक कार्यलाई समन्वय गर्दै उनले बहुआयामिक विकासको मार्ग देखाउनुभएको छ। उनको कथा आजका युवाहरूका लागि प्रेरणादायी सन्देश हो—आफ्नै माटोमा पसिना बगाएर पनि सफल हुन सकिन्छ। सही सोच, परिश्रम र निरन्तरताले कुनै पनि क्षेत्रमा सफलता हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश भुसालले व्यवहारमै देखाएका छन्।